Een kort bericht in Bijzijn over de zorg als roeping, bezorgd mij een vervelend onderbuikgevoel. Volgens een -gelukkig- beperkte enquête onder 1000 Nederlanders, vindt 80% van de ondervraagden dat zorgverleners hun beroep als roeping moeten ervaren. De definitie van roeping is; ‘Het zich voorbestemd voelen of weten tot een bepaalde levenstaak’.
Naar mijn mening is de zorg absoluut geen roeping. Het is een vak. En dat is maar goed ook.
Als alle zorgverleners hun werk zouden zien als ‘levenstaak’, dan hadden we geen vakbonden, brancheorganisaties en CAO’s nodig. Immers, bij een levenstaak zit je niet in over de beloning, voorwaarden of de mate waarin je serieus genomen wordt. Je bent ook niet bezig met professionalisering of uitbreiding van je vak. Immers; iedereen voelt zich individueel ‘geroepen’ om het vak te beoefenen en doet zijn ding. Het is jouw leven, dus jouw taak en jij hebt daar het beste beeld van. Toch? Net als Noach die het als zijn levenstaak zag om een Ark te bouwen, moeten wij rucksichloss maar accepteren dat dit hetgeen is waar we voor geboren zijn; zorg verlenen. Zoiets? Onzin.
De bejegening van het vak zorgverlener als zijnde roeping doet eerder afbreuk aan het vak, dan dat het er mensen naar toetrekt. Een roeping ondermijnt je onderhandelingspositie en profileert je als iemand die zuiver gedreven wordt door emotie. Het is naar mijn mening ook een van de redenen dat zorgverleners ondergewaardeerd zijn. Waarom zou je je bezig houden met de waardering van iemand (of een groep) die geen waardering nodig heeft? De zorgverlener wordt immers gedreven door idealisme en het feit dat hij/zij zijn leven richting gegeven heeft. Het is makkelijk om een beroepsgroep aan de kant te schuiven op die manier. Alsof continue arbeidsvreugde (we voelen ons immers immens prettig?) verklaart waarom er geen voorwaarden geschapen te hoeven worden.
Nee, het woord roeping gaat absoluut niet op voor het vak van de zorg vind ik. Empathie is het woord dat ik liever gebruik. Je moet beschikken over empathisch vermogen. Empathie voor de mensen voor wie je zorg draagt en voor het vak zelf. Je moet in staat zijn om je emotionele kant gedoseerd en gecontroleerd te kunnen vermengen met je vakinhoudelijk kennis. Dat mag 100% van de bevolking van ons verwachten. Dat die balans een fijne is en dat niet iedereen daarvoor geschikt is, is duidelijk.
Dat dat grijze vlak van wel of niet geschikt zijn voor de zorg (kun je professie en emotie mixen?) moeilijk te interpreteren is door mensen die er niet werkzaam zijn, is logisch. Hoe moet je definiëren of iemand wel of niet geschikt is voor de zorg? Dan grijp je terug naar termen die vooral erg empathisch klinken; ‘de zorg als roeping’. Dan moet je wel empathisch zijn!, zo lijkt de gedachte. Het is dus alleszins begrijpelijk dat de ‘zorg als roeping’ met tijd en wijle weer eens boven komt drijven, maar vanuit het perspectief van de zorgverlener behoort dat naar mijn mening niet zo te zijn.
Ik ben als ondernemer werkzaam in de zorg via mijn bedrijf Lexcellence Care en ben op zoek naar collega ondernemers die zich bij mij willen aansluiten. Wil jij ook ondernemen in de zorg? Start met het lezen van mijn boek.
{ 1 trackback }
{ 4 comments… read them below or add one }
Lex, mijn complimenten voor deze scherpe post. Persoonlijk denk ik dat de ‘roeping’ een erfenis is vanuit de begintijd van de verpleegkunde. De zeer gelovige Florence Nightingale (zoals zo’n beetje iedereen in die tijd gelovig was) wond bijvoorbeeld geen doekjes om haar eisen aan een ‘good nurse’. Ook zij ging volledig op in haar werk, en was het voor haar inderdaad een roeping, al lijkt het er ook op dat hier aspecten van argwaan aan het werk waren: haar nachtelijke rondes zouden minstens net zoveel te maken hebben met losbandig gedrag van zorgverleners, als met controles van haar patiënten.
Tot ver in de vorige eeuw is die roepingscontext sterk voelbaar geweest en naar mijn weten is de verpleegkunde pas sinds enkele decennia aan het seculariseren. Het religieuze aspect is echter nog steeds aanwezig: tijdens het afleggen van de eed kunnen afgestudeerde verpleegkundigen deze bijv. bekrachtigen met ‘zo waarlijk helpe mij god almachtig’. Ik wil niet impliceren dat de roeping waarover je hebt hebt in je post en de religieuze invloed in het vak direct aan elkaar verbonden zijn, maar m’n kop d’r af als er niet een sterk verband tussen bestaat. Nightingale was echter, als altijd, vooruitziend: “Everyone should study statistics to learn God’s plan for the Universe”. Een directe roep om professionalisering en rationalisering van het beroep. Iets dat ook pas sinds enkele decennia gaande is in Nederland. Helaas is die kant van de zorg minder bekend. Iets dat ik niet vreemd vind overigens, gezien de geschiedenis.
Een goede aanvulling Bram. De koppeling van verpleegkunde aan religie had ik zelf nog nooit gemaakt, maar je verhaal klinkt op zijn minst plausibel. Ik had Florence Nightingale bewust uit de post gelaten, aangezien zij over het algemeen bekend staat als de vleesgeworden zorgverlener met een roeping. De vergelijking was iets te dankbaar vond ik. Ze verdient echter meer voordeel van de twijfel dan dat zo blijkt en is volgens jou mogelijk dus eerder iemand die op de omslag aanstuurde, dan op volharding van de roeping an sich. Je plaatst haar hiermee in een ander daglicht. Waarvan akte en dank!
Alhoewel ze zeer spiritueel was, is Nightingale het toonbeeld van een scepticus wat mij betreft, die methodiek en wetenschap hoog in het vaandel had. Uit ‘the Notes’ spreekt een veel aardser religie dan ‘de roeping’ wellicht doet vermoeden. Zij stuurde bijvoorbeeld stelselmatig aan op de erkenning van de verpleegkundige als een beroep, dat betaald diende te worden. Als de roeping voor haar belangrijk was, dan was de professie dat ook zeker!
Haar meest eminente bijdragen zijn naar mijn idee dan ook allerminst op de religieuze leest geschoeid. Het is een bekend gegeven dat virussen meer doden eisen dan kogels en de verpleegkundige is een belangrijke spil in infectiepreventie. Dat heeft ze bewezen gedurende de Krimoorlog. Evidence Based Verpleegkunde! Religieus als ze mag zijn geweest: god voorkomt geen dysenterie of wat dan ook.
En er is evenzo goed een feministische of op z’n minst non-conformistische trek in haar werk te zien, als een religieuze trek. (door sommige holebi groeperingen wordt ze zelfs opgeëist als lesbiënne!) Voor zover ik het weet is ze ook allerminst een zwartkous geweest; haar geloof was zeker niet altijd een bron van rust voor haar. Net zoals dat het geval was bij moeder Theresa, die verdacht atheïstische geschriften heeft nagelaten.
Al ben ik vrij sterk overtuigd van de religieuze invloed op de verpleegkunde, het zou te kort door de bocht zijn om Nightingale daar al te eenzijdig van te betichten. (Persoonlijk vind ik het nog altijd een prachtig toeval dat ‘the Notes’ en ‘the Origin’ in hetzelfde jaar zijn uitgebracht; beide zijn het geschriften die op de betreffende gebieden paradigma verschuivend zijn geweest.) The Notes zijn daarbij ook nog eens een stuk humoristischer.
De connectie religie en roeping is er zeker, denk aan de ziekenhuizen die gesticht zijn door religieuzen. Dat is niet eens zo lang geleden, in mijn opleiding waren ook nog een paar leraressen nonnen. In een afdelingskeuken van het vooroorlogse ziekenhuis waar ik werkte hing nog een overgebleven spreuk; “niet klagen, maar bidden en dragen, en vragen om kracht”. (of zoiets). Dus het zit nog allemaal een beetje in het onderbewuste van de mensen dat je een roeping moet hebben om verpleegkundige te worden.
Ik denk dat je wel emphathie moet hebben, maar ook dat het aangeleerd kan worden. Er zijn sommigen die het nooit zullen leren, maar een jongere met weinig levenservaring die aan de verpleging begint kan dit wel leren. De theory of care van Watson vindt ik hier wel bij passen.